Lower Bethlehemi Church, Tiflis, Gürcistan'da Ermeni manastırı

Aşağı Bethlehemi Kilisesi, Tiflis'teki Narikala Kalesi'nin eteğinde bulunan bir Ermeni manastırıdır. Bina, taş duvarlar ve yüzyıllara yayılan farklı inşaat dönemlerini yansıtan formlarla Ermeni dini mimarisinin tipik özelliklerini sergiler.

Persiya doğumlu Ermeni yerleşimci Aslan'ın oğlu Melik-Ashkharhbek manastırı planladı ancak 1724'te Türklerle savaşta öldü; oğlu Melik-aga 1727'de Yeni Culfa'dan gelen iki rahibeyle ilk şapeli tamamladı. Kilise 1868-1870 arasında yeniden inşa edildi ve 1988'de Gürcü Ortodoks Kilisesi'ne geçti. 1989-1995 arasında Ermeni ikonografisi, yazıtları ve Başrahibe Peprone'nin mezarı kaldırıldı veya tahrip edildi.

Kilise 1988'e kadar Ermeni kilisesiydi; ardından Gürcü Ortodoks Kilisesi'ne devredildi ve 1989-1995 arasında Ermeni ikonografisi kaldırılıp yok edilerek Gürcü freskleriyle değiştirildi. Haziran 1995'te değiştirilen kuzey girişine Gürcü tarzında bir resim yerleştirildi. Yapı bugün Kvemo Betlemi (Aşağı Beytüllahim) adıyla bilinir.

Eski Tiflis'te Narikala Kalesi'nin eteğinde, Asatiani Caddesi'nden Betlemi Sokağı'nın merdiveni ve yokuşuyla kiliseye ulaşılır. İç mekân 1991-1997 arasında D. Khidasheli ve M. Chakvetadze tarafından resmedilmiştir; yalnızca sunağa değil duvarlara da bakın. Yapı bir yamaçta olduğundan giriş kotu aşağıdaki caddeden farklıdır.

Duvarlarda farklı yüzyıllara ait inşaat izleri görülmekte, yakından bakıldığında taş işçiliği ve inşaat tekniklerinde gözle görülür değişiklikler vardır. Bu katmanlar, ihtiyaçlar değiştikçe binanın zaman içinde nasıl yeniden inşa edildiğini ve büyütüldüğünü anlatır.