Putana, Bolivya ile Şili arasındaki sınırda stratovolkan

Putana, Bolivya-Şili sınırında yer alan, kuzey-güney doğrultusunda uzanan ve lavlar ile piroklastik malzemeden oluşan bir stratovolkandır. 500 metre genişliğindeki zirve krateri, 300 ve 130 metre çapında iki küçük krater içerir; ana kraterin güney kesiminde lav domları ve akıntıları bulunur.

Putana'nın püskürme geçmişi iyi bilinmiyor: 1810 dolaylarında, yaklaşık on yıllık bir belirsizlikle büyük bir püskürme bildirilmiş; 1886, 1960 ve 1972 için de etkinlik ya da daha güçlü fumarol raporları var, ancak bazı araştırmacılar tarihsel bir püskürmenin varlığını kuşkuyla karşılıyor. 2009 sonu ile 2010 başı arasında deprem toplulukları, yaklaşık 1 km derinliğe yaklaşık 300.000 metreküp magmanın girmesine eşlik etti ve zemini yaklaşık 4 cm yükseltti.

Putana adı Jorqencal, Jorjencal veya Machuca olarak da geçer ve İspanyolcada fahişe anlamına gelen sözcükle örtüşür. Zirvedeki fumarollerin bıraktığı kükürt çıkarılmış, kraterin 100-500 metre üzerindeki gaz bulutu 19. yüzyılda bile gözlenmiştir.

Bölgeye en iyi, San Pedro de Atacama'dan dört çeker araçla ulaşılır ve Mayıs ile Ekim arasındaki kurak mevsim en uygun koşulları sunar. Yolculuk zorludur ve yüksek irtifa ile uzak arazi için uygun hazırlık gerektirir.

Fumarol bulutu zirvenin 100 ila 500 metre üzerine yükselir ve 19. yüzyılda bile gözlemlenmiştir. Fumarollerin bıraktığı kükürt çıkarılmıştır ve ağızlar birkaç santimetreden 10 metre genişliğe kadar değişir.