Huagapo, Peru, Palcamayo bölgesindeki mağara sistemi

Huagapo, Palcamayo bölgesinde, büyük bir giriş açıklığı ve birden fazla odaya yayılan geniş yeraltı geçitleri olan bir mağara sistemidir. Mağara, yüzeyin derinliklerine uzanır ve binlerce yıl boyunca doğal jeolojik süreçlerle oluşmuş farklı boyutlarda odalara sahiptir.

Mağara, 1938 dolaylarında Tarma'lı rehber José G. Otero'nun Tarma'dan öğrencilerle gelmesiyle tanındı. 1965'te Modesto Castro Choque Huanca girişin karşısına yerleşti ve hâlâ rehberlik yapıyor. César Morales Arnao başkanlığındaki bir Peru ekibi 1969'da 480 m'yi araştırdı; 1972 ve 1976'da Polonyalı, İngiliz ve Fransız ekipler geldi, 1994'te Peru-Fransız ekibi 2.747 m'ye ulaştı.

Ad, Quechua dilindeki huaga ("gözyaşları") ve apu ("güçlü") sözcüklerini birleştirir: "güçlünün gözyaşları". Yerel efsaneye göre mağaradan çıkan su, Güneş tanrısı tarafından cezalandırılan rahibelerin sonsuz gözyaşları, sarkıtlar ise taşa dönüşen rahiplerdir. Ziyaretçiler lama, taruka, guanako, yılan, kurtçuk ve av sahnelerinin resmedildiği kaya resimlerini de arayabilir.

Giriş, 3.572 m yükseklikteki Cerro Racasmarca yamacındadır; Tarma'dan Acobamba ve Palcamayo üzerinden ya da San Pedro de Cajas üzerinden karayoluyla ulaşılır. Ağız yaklaşık 18,90 m yüksekliğinde ve 33,50 m genişliğindedir; sağ yandaki yaklaşık 100 m'lik tünel suyu boşaltır ve şubat, mart, nisan aylarında şelaleler oluşur. Keşifler geçitleri 2.747 m'ye kadar izlemiştir, bu yüzden iç kısım rehberle gezilir.

Mağaradan çıkan su, girişin sağ tarafındaki yaklaşık 100 metre uzunluğundaki bir tünelden fışkırır ve gelin duvağına benzetilen bir dizi şelaleye dönüşür; şubat, mart ve nisanda en bol olur.